mikail13 - Mart 2014
Çoğumuz bedenlerimizi yeterince tanıdığımız sanırız.
Ama baskı altında kaldıklarında...
...bedenlerimiz bize ne kadar sıradışı olduklarını gösterir.
Bu gelişmiş makine...
...saniyede mlilyonlarca işlemi hatasız olarak yapabilmekte.
O kadar karışık ki, hala içimizde olan...
...bir çok olay bizi şaşırtmaya yetiyor.
Gizli bir dünya, ama artık...
...eski zamanların aksine bu dünyayı 3 boyutlu olarak inceleyebiliyoruz.
Görme yeteneğimiz, bedenimizdeki en gelişmiş sistemlerden birine dayanır.
Beyin kapasitemizin dörtte üçünü kullanır...
...ve zor bir durumda...
...gözlerimiz en küçük bir detaya bile yıldırım hızıyla odaklanabilir.
Karanlıkta görebilmemizi, hatta gerçekte imkanı olmayan...
...illüzyonları bile varmış gibi görmemizi sağlayabilir.
Beynimiz uyurken de görmemizi olanaklı kılar.
Belki de bir gün, gözlerimiz olmadan bile görebileceğiz.
Görme yeteneğimizin asıl sıradışı yanları...
...sınırlarımızı zorladığımızda ortaya çıkar.
Bir cinayet zanlısı Los Angeles'ın göbeğinde hızla ilerliyor.
Onu takip eden LAPD memuru ise Stan Berry.
Bu aşırı hızlı dünyada saatte yüz mil hızla giderken...
...nelerin önemli, nelerin önemsiz olduğuna...
...karar vermesi gerekiyor.
Burası 14, aracın içinde iki şüpheli var.
Bunların üstüne bir de, şüpheliyi kaza yapmadan takip etmesi gerekiyor.
Sağımda ilerleyen araçlardan da, solumdaki araçlardan da...
...haberdar olmam gerek.
Aynı zaman da önünüzdeki olaylara da odaklanmanız gerekiyor.
Karşıdan karşıya geçen yayalar var mı mesela?
Aynı zamanda,...
...kaçmaya çalışan şüpheliyi de kaybetmemeniz gerek.
Gözlerimizi bunların hepsini yapacak şekilde yaratılmış.
İnsanoğluna görme yeteneği rehberlik eder.
2-1-900, batıya doğru...
Bir çok hayvanın özelleşmiş bir tür görme duyusu vardır.
Ama insanlar, bunların hepsinden birden faydalanıyor.
Yeryüzündeki diğer canlılarda olmayan özelliklerle...
...gözlerimiz on milyona yakın rengi ayırt edebilir,...
...sonsuza odaklanmışken...
...saniyenin beşte biri sürede bir kaç inçe odaklanabilir,...
...en parlak günışığı altında ya da en karanlık gölgelerde...
...ince bir detayı yakalayabilir,...
...ve 180 dereceye yakın geniş açı görüntü alabilir.
Tabii ki bütün bunlar, beyin kapasitemizin büyük bölümünü kullanır.
Beynimizdeki nöronların yüzde yetmişi...
...bir şekilde görsel sistemimizle ilişkilidir.
Bu duyumuza, yapısına katılmış her mekanizma tarafından...
...olağandışı bir şekilde yüksek bir önem verilmektedir.
İnsanoğlu için gözleri yaşamsal birer alıcı gibidir.
Çok kritik zamanlarda bize gerekli bilgiyi sunar.
Berry de tamamen onlara güveniyor.
Gözlerimiz bedenimizdeki en karışık mekanizmadır.
Eşsiz bir karmaşıklıktadır.
Gözlerimiz birer bilye gibi her yöne doğru yönelerek...
...hareket eden cisimlere kilitlenebilir.
Bunu hiç de beklenmeyecek dostlarının, iki yağ yastığının...
...yardımıyla yapar. Bunlar gözlerimizin darbe emicileridir.
Işık, liflerden oluşan elastik bir ağ olan iristeki...
...boşluktan geçerek gözümüze girer.
Fazla ışık altında bu boşluk saniyenin beşte biri kadar sürede...
...toplu iğnenin başı kadar küçülebilir.
Işık katı bir diskten çok...
...akışkan bir yüzeye benzeyen lense çarpar.
Lens de gözümüzün arka tarafındaki retinanın üzerinde büyük bir...
...posta pulu büyüklüğünde bir görüntü oluşturur.
Bundan sonra da bir sinir yığını olan retina,...
...beyne sinyaller yollar.
İlginç bir şekilde,...
sağ gözümüz beynimizin sol tarafına,...
...sol gözümüz de sağ tarafında sinyal yollar.
Gözlerimiz aynı zamanda bizi...
...hayatta sağ tutacak bir özellikle yaratılmıştır.
Takibinin yirminci dakikasına girerken...
...Memur Berry de bu özelliği sınırlarına kadar sınamak üzere.
Tehlikeli bir kavşağa hızla yaklaşırken...
...tam anlamıyla ölüm kalım meselesi olan seçimler yapması gereklidir.
Hareket eden bir şey var mı?
Varsa bu şey ne?
Ve nerede?
Hemen önünde bir araç yolu tıkayacak şekilde durdu.
Sağ tarafta, bir araç kavşağa doğru hareket ediyor.
Sol tarafta ise üçüncü bir araç kalkmak üzere.
Ama aniden, görüntüye başka bir şey daha girer.
İşte insan gözünün tasarımın, kendini göstereceği nokta burası.
Gözümüzün arka bölümünde...
...retinamızın büyük bir bölümü milyonlarca çomak hücresiyle kaplıdır.
Bu hücreler ne detayları algılar, ne de renkleri.
Ama görüş alanımızdaki herhangi bir şey, herhangi bir şekilde kıpırdarsa...
...bunu çomak hücrelerimiz algılar.
Gözlerimiz doğrudan aracı görebilmek için döner.
Artık iş retinanın merkezindeki diğer hücrelere düşmüştür.
Buradaki bir iğne başı boyutundaki noktada...
..."koni" denen hücrelerden altı milyon tane bulunur.
Bunlar tamamen renklerle ve detaylarla ilgilenir.
Bir şeye baktığımızda, doğrudan ona bakmak istememizin...
...nedeni de buradan geliyor.
Çünkü en yüksek görsel etkinlik...
...tam merkezde gerçekleşiyor.
Gözlerini hareketli bir nesneye kilitleyerek...
...Memur Berry hızını, yönünü ve tehlikenin boyutunu algılayabilir.
Bunun sonucunda zihni...
...ellerine ve ayaklarına saatte 180 mil gibi inanılmaz bir hızla...
...kavşağı sorunsuzca geçebilmesi için sinyaller yollar.
Bu, Memur Berry'nin 40 dakikalık takibi...
...sonlandırana kadar vereceği yüzlerce...
...ölüm kalım kararından yalnızca birisi.
Ve bu kararları, gözümüzün görüntüye aniden girebilecek tehditlere...
...uyum sağlamadaki inanılmaz yeteneği sayesinde verebiliyor.
Bu yeteneğimiz günlük olaylarda..
hayatımızı korumak için son derece önemlidir.
Gözümüzün dizaynı paha biçilemez olan...
...başka bir yetenekle daha yaratıldı.
Karanlıkta, sadece çok küçük ipuçlarından faydalanarak bile...
...etrafımızda olan şeyleri tahmin edebiliriz.
İnsanoğlunun yangınlardan kurtulup yaşama isteği de zifiri karanlıkta...
...ve dumanla dolu odalarda yolumuzu bulma yeteneğimizle imkan bulur.
İtfaiyeciler Florida, Bradenton'da bir ev için ihbar aldılar.
Memur 56 konuşuyor, içeriye girip duruma bir bakacağız.
Ama içeride mahsur kalmış birisi var mı yok mu bilmiyorlar.
Tamamdır.
Hazır mısın?
İtfaiye memuru Dan Fleming, gölgelerden...
...ve şekillerden oluşan tehlikeli bir dünyaya giriyor.
O kadar karanlık ve dumanlı ki...
...bu ortamda bir şey görmenin imkansız olacağını düşünebilirsiniz.
Dan, belli belirsiz gördüğü ufak tefek şeylerden...
...kafasında bütün evin bir tablosunu oluşturmaya çalışıyor.
Ev nasıl döşenmiş?
Yangın nerede?
Kurtulan kimse var mı?
Evin neye benzediğine, ev sahiplerinin durumuna...
...evin içinde kimin olabileceğine karar vermeye çalışırsınız.
Karanlığa rağmen...
...Dan'in gözleri anında uyum sağlamaya başlıyor.
Gözlerimiz inanılmaz şekilde hassastır.
Zifiri karanlıkta bile on dört mil uzaktan...
...tek bir mumun alevini algılayabiliriz.
Evin içinde yolunuzu bulmanıza yardımcı olacak...
...ufak bir ışık hüzmesi ve ipuçları ararsınız.
Düşük ışıkta gözlerimiz retinanın çoğunu kaplamış olan...
...çomak hücrelerine güvenir.
Çok hassas olsalar da, bu hücreler sadece siyah ve beyazı algılar.
Ama Dan alevi arıyor.
Renkleri de algılaması lazım.
İlk gördüğümde ışığı çok zayıf geliyordu.
Kendi kendime şöyle dedim: "Yangının kaynağı burası olmalı."
Çok turuncu bir parlaklıktı. Yani, tam olarak turuncuydu.
Renkleri algılamak için...
...retinanın merkezindeki "koni" hücrelerini kullanırız.
Bütün renk algımızı...
...üç rengi ayırt edebiliyor olmamızdan alırız.
"Koni"ler farklı renklere hassasiyet gösterirler.
Sadece mavi ışığa hassas olan hücrelerimiz gibi...
...sadece yeşil ışığa ya da sadece kırmızı ışığa hassas olan da var.
Ama bu hücrelerin çalışması için çok daha fazla ışık gerekiyor.
Yani eğer kendi renklerinde ışık fotonlarından yeterince alırlarsa...
...çalışmaya başlıyor ve size şöyle diyorlar:...
..."Şurada biraz gri, mavi ya da yeşil ışık var."
Bu kırmızı, mavi ve yeşil ışık sinyalleri ile beynimiz...
...bütün görsel gücümüzü kullanarak...
...bir izlenim oluşturur.
Bu da on milyon renge yakın bir renk paleti demektir.
Renki görüyor olması Dan'i doğrudan yangına ulaştırıyor.
Şansıma, yangın çok çabuk söndü.
Ben de odada başka ne var diye etrafıma bakınmaya başladım.
En ufak bir belirti bile görebilseniz, bu çok önemlidir.
Ama ben bakınırken bütün odayı algılamaya çalışıyordum.
En ufak bir ipucuyla...
...Dan'in beyni aslında gördüğü çok ufak parçalar olsa da...
...orada ne olması gerektiğini hesaplıyor.
Bu beynimizin sürekli yaptığı bir şey.
Boşlukları görsel hafızamızdan boşluklarla doldurmak.
Aslına bakarsanız, beynimiz gördüklerimizin çoğunu...
...hayatımız boyunca depoladığımız görüntülerden oluşturur.
O anda Dan bir şey farkeder.
Beyaz bir cisim. Bir kahve fincanı.
Siyah ve beyaz kareler. Tamamlanmamış bir bulmaca.
Acaba bunlar, içeride hala...
...birinin olduğunu gösteren önemli işaretler olabilir mi?
Orada, dumanın içinde...
...Dan net olmasa da, değişik bir şekil görür.
Meslekî içgüdülerim kanepede bir şey olduğunu söylüyordu.
Ama ne olduğundan emin değildim.
Destek istiyorum!
Hani derler ya...
...aklında kalacağına için rahat etsin. Ben de buna uydum.
Yardım edin. Burada bir yaralı var.
Sedyeyi getirin beyler.
Dan Fleming, bulanık bir şekilde bir bedenin hatlarını...
...görebilmek için, beyninin görsel hafızasından faydalandı.
Ve bir adamın hayatını kurtardı.
İnsanoğlunun gözleri milyonlarca işlemi yapacak
şekilde yaratılmış, dizayn edilmiştir.
Bu mükemmelliği anlayamıyoruz bile.
Ve bugün, teknoloji hala gözlerimizin inanılmaz...
...gelişmişliğini yakalamaya yaklaşamamıştır bile.
Ama ilk defa, bilim...
...beynimizin görüntü merkezine doğrudan bağlanarak...
...insanoğlunun görme duyusunu yeni sınırlara zorluyor.
Bu da, belki de bir gün kızılötesinin görünmez dünyasını...
...görebileceğimiz, x-ışınlı bir görüşe sahip olabileceğimiz ya da...
...video oyunlarını doğrudan beynimizde oynayabileceğimiz anlamına geliyor.
Missouri'den Cheri Robertson...
...bu sanal dünyaya ilk adımı atmak üzere.
On dokuz yaşımdayken bir araba kazasına karıştım.
Arabalardan birinde yolcuydum.
Şöför direksiyonda uyuya kaldı ve küçük bir kamyonla...
...kafa kafaya çarpıştık.
İki gözüm de, o anda mahvoldu.
Yeniden görebilmek umuduyla Cheri...
...çığır açabilecek bir araştırma için gönüllü oldu.
Bu araştırma, teknolojiyi beynimizin...
...görme merkezinin inanılmaz işlem gücüyle barıştırmaya çalışıyor.
Doktorlar bana asla hiçbir şey göremeyeceğimi söylerken...
...bu yeniden görebilmem için bir şanstı.
Cheri sıradışı bir deneyim yaşamak üzere.
Doktorlar beynine ulaşmak için...
...kafatasının iki tarafını deldiler.
Ardından tam Cheri'nin görme merkezine...
...her biri iki yüz küçük elektrot barındıran...
...iki üçgen plaka yerleştirdiler.
Son olarak da, cerrahlar bu plakalardan çıkan kabloları...
...kafatasından çıkan kablo uçlarına bağladılar.
Artık, elektrotlar Cheri'nin gözlüklerine takılı kamera ile...
...bir bilgisayar üzerinden çalışacak.
Bu teknolojik aletlerin hepsi Cheri'nin kısmen de olsa...
...yeniden görmesini sağlamak için tasarlandı.
Başımdakileri hissettiğimde, yani kafamın arkasından çıkan...
...bu kablo deliklerini hissettiğimde...
...benim için büyük bir şok olmuştu diyebilirim sanırım.
Galiba beklediğim şey tam olarak böyle değildi.
Yine de onun kameranın gördüklerini görebilmesi için...
...yapılması gereken çok şey var.
Bu da bilinmeyene doğru atılacak bir adım daha demek.
Her elektrot Cheri'nin beyninde farklı bir noktaya temas ediyor.
Düzenek bir elektrodu uyardığında...
...o görsel dünyasında bir yerlerde bir parlama görüyor.
Nerede olduğunu ise henüz doktorlar da bilmiyor.
Şimdi.
Bu yüzden onlar da Cheri'nin ışıkları nerede gördüğünü...
...anlamak için bütün elektrotları tek tek uyarıyorlar.
Şimdi.
Tam buradaydı!
Tamam.
Cheri bir parlama gördüğünde...
...yukarıda mı, aşağıda mı, solda mı yoksa sağda mı olduğunu gösteriyor.
Bütün elektrotlar haritalandığında, doktorlar kameranın gördükleriyle...
...Cheri'nin beyninde oluşan...
...parlamaların birbirini tuttuğunu anlıyor ve kamerayı bağlıyorlar.
Evet, aynı yerdeydi.
Sonunda kamera bağlandı ve Cheri'nin annesi...
...yeni ayarları denemek için kamerayı takmasına yardımcı oluyor.
Hazır mısın?
Bilgisayarım biraz daha ağırlaşmış sanırım.
Acaba teknoloji Cheri'nin yeniden görebilmesini sağladı mı?
En sonunda ışığı ilk gördüğümde, nefesim kesildi.
İnanamadım.
Çalışmıştı,...
...ve bu benim için çok, çok heyecan vericiydi.
Bir şey beni aydınlatıyor.
Cheri'nin ne gördüğünü bilemeyiz.
Ama nasıl bir şey tarif ettiğini anlayabiliyoruz.
İki büyük nokta halinde ışık görüyorum.
İkisi de beyaz, ama içlerinde azıcık kırmızı da var.
Bu ikisi gerçekten kuvvetli parlaklıklardı, ve hareket ettiler.
Şurada da büyük bir ışığın parladığını gördüm.
Projenin başlarında...
...doktorlar Cheri'nin elektrotlarından sadece bir kaçını çalıştırmışlardı.
Adım adım, daha fazlasını çalıştırmayı ve görüşünü...
...oldukça genişletmeyi hedefliyorlar.
Elektrotlarımdan sadece on tanesini kullanabildiğim için...
...kameramın önünden bir nesne geçtiğinde...
...iki tane parlak ışık göreceğim.
Bu ışıkların boyutları da birbirinin üstünde duran...
...iki büyük fıstıklı M&M tanesi kadar.
Bir kaç tane daha gördüm. Dalgalar olabilir ama emin değilim.
Bu şekilde, önümde bir nesnenin olduğunu fark ediyorum.
Ama şimdilik ne olduğunu kestiremiyorum.
Şunlar yelkenli mi?
Hala burada mı o?
Harika.
Bütün elektrotlarımı kullanabildiğimde...
...baktığım şeyleri anahatlarıyla görmeye başlayacağım.
Bir ağaca mı, insana mı yoksa arabaya mı bakıyorum anlayacağım yani.
Neye baktığımı tam olarak bileceğim.
Kimse Cheri'ye yeniden tamamen görüyormuş gibi davranmıyor.
Ama görsel dünyamızı az da olsa algılıyor olduğu gerçeği...
...onu bu konuda çığır açmış, sıradışı biri yapıyor.
Bir gün bütün görsel sinyalleri doğrudan beyne...
...ulaştırabildiğimizi hayal edin.
Neler görebilirdik?
Kör olduğumuz bir dünyaya gözlerimizi açabilirdik.
Gece görüşü lenslerinden, kızıl ötesi kameralardan...
..bakıyormuşuz gibi, hatta X-Ray görüşümüz varmış gibi görebilirdik.
Kaliforniye plajlarında...
...tıklım tıklım insanların olduğu bir haftasonunu düşünün.
Bu sakin görünen sahne, izleyicilerden sadece birisi için...
...olası birtakım kazalar zincirine dönüşebilir.
Bir cankurtaran...
...havada sallanan kolların "Burada eğleniyoruz." değil de...
..."Yardıma ihtiyacım var!" demek olduğunu nasıl anlar?
Cankurtaranın binlerce kişi içinden o tehlikedeki bir kişiyi...
...fark edebilmesi olağanüstü bir olay.
Gözlerini ve zihnini gerçek anlamda sınayan bir durum.
Gözlerimiz bizim için çalışır, kendimiz için tehlikeli bir durumu fark edebiliriz.
Aldım!
Ama cankurtaranların kendilerini tehdit eden hiçbir durum yok.
İşin aslı, gözümüz görüş alanında...
...zararsız bir durum algıladığında...
...doğal olarak kendini gevşetir.
Harekete duyarlı çomak hücreleri de düzenli ve sürekli bir durum...
...algıladıklarında devre dışı kalırlar.
Bu yüzden cankurtaranların gözlerini aldatması gerekir.
Bunu da etrafı tarayarak...
...gözlerini ince detaylara takılmaya zorlayarak yaparlar.
Kulelerdeki cankurtaranlar bizim savunma ön hat oyuncularımızdır.
Görevleri suyu taramaktır.
Bunun için de gözleri su yüzeyi boyunca hareket ediyor...
...ve beyinlerinin, gördükleri bilgileri elemesini sağlıyor.
Ters giden bir şeyler...
...gerçekten tehlikede olan, garip davranan birini arıyorlar.
Bütün bu bilgileri algılayabilmek için çok çalışmaları gerekiyor.
İnsan gözleri temelde sadece iki dereceli bir detay algısına sahip.
Bütün plajı kontrol etmek için, cankurtaranın gözleri...
...noktadan noktaya atlayarak detayları tarıyor.
Her atlamaya "sekme" deniyor.
"Sekme", gözlerin doğrudan bir şeye bakarken...
...bir anda başka bir şeye bakmasıyla...
...iki gözün birlikte yaptığı bir harekettir.
Gözlerimizi hareket ettiren kaslarımızı görüntüyle ilişkilendiren...
...düzeneklerimiz var.
Ve bu düzenek aniden başka bir görüntüye kilitlenebilmemizi de sağlıyor.
"Sekme" hareketi, cankurtaranın gözlerinin olası bir tehlikeden...
...bir diğerine atlayabilmesini sağlıyor.
Cankurtaran görüş alanını düzenli olarak tarıyor...
...ve bir kaç saniyede bir görsel hafızasını güncelliyor.
Hepsi bu değil, başka bir gelişmiş yeteneğini daha kullanıyor:..
...detayların çözümlenmesi.
Deneyimli bir cankurtaran olarak...
...suda bulunan tehlikedeki insanları ayırt edebiliyorum.
Gerçekten panik halinde ya da rahat olup olmadıklarını...
...beden dillerini izleyerek anlayabiliyorum.
Bunlar bir kurtarma durumunu...
...daha işe koyulmadan tanımanızı sağlayan bazı işaretlerdir.
Gözlerimizi hareket ettiren kaslar...
...bize hayret verici bir görüş açısı verir.
Tamamen sabitken bile...
...gözlerimizi en soldan en sağa saniyenin dörtte birinde...
...hareket ettirebiliriz.
Bu sayede, bir dalga yüzücüyü içine alırsa...
...Drew saniyeler içinde fark edebilir.
Şimdiyse, yüzücü kıyıya gelebilir mi gelemez mi? Yardım girişimi için...
...fazla açılmış mı, açılmamış mı? Ya da dalgalara rağmen...
...Drew'un ona ulaşma şansı var mı, yok mu?
Bunlara karar vermesi gerek.
Bu saniyelere karşı yarışarak vereceği karar, hatasız bir uzaklık tahmini gerektiriyor.
İki gözümüz var, ve bunların arasında bu kadar bir mesafe var.
Bu da her iki resmin...
...diğerinden biraz farklı olmasına yetiyor.
Ve bu azıcık farklılık...
...bir cismin uzaklığını algılamamızı sağlar.
Uzaklık kıyaslamasını her zaman yapsak da...
...bu işlemi düşünerek yaptığımız azdır.
Sadece insanlarda yapılan bu özel işlem,...
...ayrıca yırtıcı hayvanlarda ava odaklanmak ve avı yakalamak için yapılır.
Cankurtaranların tehlikedeki yüzücülere yardım ederken...
...kullandıkları da bu avcılık yeteneğidir.
Kendi güvenliğimiz için olduğunda hepimiz dolu bir...
...görüntüdeki detayları yakalayabiliriz.
Ama başkalarının hayatını korurken bunu yapacaksak...
...çalışmamız ve yoğun bir şekilde odaklanmamız gerekiyor.
Günlük yaşantımızda gözlerimizin önünden geçen görüntülerin parçalarını...
zihnimiz kısaltmalar ve varsayımlar yaparak doldurur,
...aslında, bize bütün gibi gelen bir dünyanın parçalarını bir araya getirir.
Bu varsayımlar yanlış çıkarsa ne olur?
İşte "smoke and mirrors" deyimi de buradan ile doğmuştur.
Yani illüzyonistlerin gözlerimizi aldatmak için kullandığı...
...ve bunu görme duyumuzdaki bilimsel açıklardan faydalanarak yapan yöntemler.
Filmler bize göz alıcı görüntülerle muhteşem illüzyonları bir arada sunarlar.
Burası bir film seti. Peki ne büyüklükte bir set?
Uzaylı gezegenindeki bir uzay istasyonu gibi duran bu şey...
Kestik!
...aslında bir aldatmaca.
68 "B". Çekim bir.
Kameranın önünde duran küçük bir maket...
...ve çok uzağında gerçek boyutlu bir set.
Film yapımcıları aynı zamanda illüzyon ustası olmak zorundadır.
Burada iki oyuncu görüyoruz.
Ve devasa bir sette olduklarını sanıyoruz...
...çünkü kalkıp da, "Bir saniye, aslında bu küçük bir set...
...ama oyuncular ondan belli bir uzaklıkta duruyor!"...
...diye düşünemiyoruz.
Kestik!
Görsel illüzyonlar algılama sistemimizi, aslında görevini...
...tam olarak yerine getiren bu sistemi kandırırlar.
Burada sistemin zaaflarından faydalanıyoruz.
Ve bir anda bu sistem, görevini tam yapamaz oluyor.
İllüzyonlar dünyayı algılama yöntemimizi kötüye kullanırlar.
Gözlerimizin gördüğüyle zihnimizin anladığı arasındaki...
...farklılıktan faydalanırlar.
Sihirbazlar bu hassas yanılsamadan hep faydalanmışlardır.
Merhabalar.
Ben Marco Tempest.
Ve ben bir sihirbazım.
Şimdi, ufak bir görsel illüzyon gösterisi yapacağım.
Evet, izninizle size gözlerinizin ne kadar kolay kandırılabileceğini göstereceğim.
Burada üç boyutlu bir nesnem var.
Ve bir de iki boyutlu bir nesne olan...
...bu kağıt dairem var.
Şimdi, ben bu üç boyutlu nesneyi iki boyutlu...
...olanın hemen yanına koyarsam...
...hayli şaşırtıcı bir şeyler olmaya başlıyor.
Şuna bir bakın.
Sanki bu iki boyutlu cisim...
...bir anda üç boyutlu oldu.
Yetmezmiş gibi, eğer bu üç boyutlu cisimden kurtulursak...
...başka bir şey daha oluyor.
Şuna bir bakın.
Gördünüz mü?
Artık küp tamamen iki boyutlu olmuş gibi duruyor.
Pekala. Haydi bakalım.
Başka bir açıdan bakınca, sırlar kendini gösteriyor.
Bir de iki boyutlu bir nesne olan...
...bu kağıt dairem var.
Şimdi, ben bu üç boyutlu...
Bu aldatmacanın altında...
...beynimizin üç boyutlu görsel bir dünyayı nasıl oluşturduğunu...
...açıklayan tamamen bilimsel bir prensip yatıyor.
Şuna bir bakın.
Bu sadece derinliği nasıl algıladığımızla ilgili.
Üç boyutlu küp...
...zihnimize bir defa üç boyutlu olarak yerleştiyse...
...hep üç boyutlu olarak kalıyor.
Yere yapıştırılmış çizgilere bakıyor...
...olsak bile bize hala üç boyutlu gibi geliyor.
Sanki gözlerimiz eksik bilginin yerini dolduruyormuş...
...ve bu nesnenin üç boyutlu olmasını istiyormuş gibi.
Ben de tam bu noktada sizi kandırıyorum.
Pekala.
Dünyamız görsel bilgilerle doludur.
Beynimiz kısayollar oluşturarak ve bilgiye dayanan...
...tahminler yapmadaki deneyimine güvenerek bu işin altından kalkar.
Işık ve gölge.
Nesnelerin boyutu, şekli ve uzaklığı.
Dünyanın belirli kurallarla işlediğini düşünürüz.
Ama bazen, açıkça yanılırız.
Mesela normal gibi duran bu oda...
Şu anda Sarah'dan çok çok daha büyük gözüküyorum.
Ve bir kamera hilesi de yok.
Onun yerine, inanılmaz bir illüzyon var.
Çünkü ben bu köşeye gelince...
...bir anda Sarah benden çok çok daha büyük gözüküyor.
Aslında, ikimiz de neredeyse aynı boydayız.
Bu tamamen bu odanın inşasındaki inanılmaz...
...yöntemle ilgili bir durum.
Alışılmış oda şekli bir yana...
...bu odanın çok garip, ama normalmiş gibi yansıtılan bir geometrisi var.
Küp şeklindeki odaları o kadar çok görüyoruz ki...
...bunun da onlardan biri olduğunu düşünerek kendimizi kandırıyoruz.
Gözlerimizin bu kadar kolay aldatılabiliyor olması inanılmaz bir şey.
Bir şemsiye gördüğümüzde, aklımıza hemen yağmur gelir.
Ama böyle güzel bir günde...
...şemsiyeye ihtiyacımızın olmayacağı besbelli.
Sihirbazlar, çevremizdeki cisimler ve ortamla ilgili...
...varsayımlarımızdan fazlasını kullanırlar.
Basit gibi gözüken bir aldatmaca görmek üzeresiniz...
...aslında çok daha derin ve etkileyici bir özelliği var.
Bu mavi renkli kartlarla yapacağım renk değiştiren kart...
...gösterisine hoş geldiniz.
Evet, gösteri son derece basit.
Bu kartları Sarah'nın önüne sereceğim...
...ve herhangi bir kartı ileriye doğru itmesini isteyeceğim.
Pekala.
Bu kartı seçeceğim.
Harika.
Sarah destenin içinden istediği bir kartı seçecekti...
...o da şu anda masada kapalı olarak duran kartı seçti.
Şimdi kartına bakmasını ve ne olduğunu...
...bize söylemesini isteyeceğim.
Seçtiğim kart, sinek üç.
Sinek üç. Çok güzel.
Onu yeniden desteye karışıyorum.
Şimdi kartları masaya açık olarak sereceğim.
Bir parmak şıklatmasıyla...
...Sarah'nın kartının arkası hala mavi.
Şaşırtıcı olan ise...
...diğer bütün kartların arkasının artık kırmızı renkte olması.
İşte inanılmaz renk değiştiren kart numarası.
Bu numaranın aslında kartlarla hiçbir alakası yoktu.
Bu numara aslında beynimizin...
...algılayabileceği görsel bilgilerden...
...ne kadar ufak bir bölümünü algıladığını gösteriyor.
Aslına bakarsanız, bu numara yapılırken...
...dört farklı renk değişimi daha gerçekleşti.
Bu mavi renkli kartlarla yapacağım renk değiştiren kart...
...gösterisine hoşgeldiniz.
Numara ilerlerken, kamera kartlara odaklı kaldı.
...kapalı olarak duran kartı seçti.
Bir çoğumuz da kameranın çekmediği bölümlerde gerçekleşen...
...kıyafet ve arkaplan değişikliklerini fark etmedik.
Renk değiştiren kart numarası gözlerimizin önünde...
...olup bitenlerden haberimizin olduğunu...
...düşünmemizden faydalanıyor.
Aslında bunların %90'ını görmüyoruz bile.
Ama bize böyle gelmiyor.
Sanki etrafımıza baktığımızda...
...bütün dünyayı kavrıyormuşuz gibi hissediyoruz.
Oysa hiç de böyle değil.
Aslında çok çok küçük bir alana odaklanıyoruz.
İllüzyonlar sadece eğlenceden ibaret değiller.
Aynı zamanda gördüklerimizin beynimizin yaptığı varsayımlarla...
...ne kadar ilişkili olduğunu da gösteriyor.
Gözlerimizle beynimiz, dünyayı anlamlandırabilmek için iş birliği yaparlar.
Ama beynimizin, gözlerimizin gördüklerini...
...anlamlı bir görüntüye bir anda çevirebilmesi için...
...uzun yıllar çalışması gerekiyor.
Kör bir adamı gözlerini ilk defa kullanırken izleyelim...
...ve beyninin gördüklerini nasıl tarif ettiğine bir bakalım.
Michale May çocukken geçirdiği bir kazada yitirdiği...
...gözlerinin onarılması için sıradışı bir ameliyat geçirdi.
Sargıları çıkartıldığında kırk yıldır...
...ilk defa tekrar görebileceğini umuyor.
En azından bir kaç hafta...
...bir şey olmasını beklemiyordum.
Yani o odaya girip de bandajlar alındıktan sonra...
...ışığın gözlerime dolduğunu hissetmek...
...kelimelerle anlatılabileceklerin çok ötesinde bir şeydi.
Bir anda başlayan görsel algının...
...etkisiyle oluşan çınlama...
Cisimler renklere ve şekle bürünüyordu...
...her yanda görüntüler uçuşuyordu.
Yeniden yapılan gözleri ışığın Michael'ın...
...retinasına ulaşmasını sağladı.
İlk olarak eşinizi görmelisiniz.
Ama Michael'ın bir sorunu var.
Karanlıkta geçen kırk yıldan...
...sonra beyni, gözlerinin görebildiklerini tanımıyor.
Gördüğümüzü algılama işi sadece gözlerimizi yeniden çalıştırıp, bir anda...
...kitap okumaya başlayabilecekmişiz gibi kolay olmuyor.
Bundan çok daha karışık bir süreç.
Gördüğümüzü anlama, basitçe açıp kapayacağınız bir yetenek değil.
Gel buraya bebeğim.
Peki Michael'ın kırk yıldır görmediği bir dünyaya bakınca ...
...algıladığı ne olacak?
Bir zamanlar kör olsa da...
...Michael May'in onarılan gözleri, şu anda mükemmele yakın çalışıyor.
Ama şaşırtıcı bir şekilde, çok zor görüyor.
Bunun nedeni de Michael'in gözlerini kaybettiğindeki yaşı.
Garip bir kimyasal patlama onu üç yaşında kör bıraktı.
Ve kırk yıl sonra tekrar görebilmek için
...deneysel bir ameliyatla bıçak altına yattı.
Doktorlar gözünün kazada hasar gören önemli bir...
...parçasını değiştirdiler, korneasını.
Bu kağıt kalınlığındaki şeffaf kaplama gözümüzü korur...
...ve odaklanmasına yardımcı olur.
Michael'ın gözlerine gelen bu zarar...
...hiçbir şeyi algılayamamasına neden oldu.
O da bu yeni korneaların, dünyayı yeniden...
...görebilmesi için yeni bir şans olabileceğini umut ediyordu.
...eşinizi görmelisiniz.
Ama kırk yıllık körlüğü...
...başına daha büyük bir sorun açtı.
Görüntüleri kavramak ve dünyayı algılamak...
...için uğraş veriyordum.
Bir yüz gördüğümüzü anlayıp da...
...bir anda "İşte bir gülümseme!" diyebildiğimiz gibi değil.
Bütün bu süreçte gördüğümün ne olduğunu anlamak için düşünmem,...
...görüntüyü kafamda parçalara bölüp irdelemem gerekiyor.
Michael May'in görsel hafızasında dünyayla ilgili bir şey yok.
Suratını bilerek mi öyle yapıyorsun?
Bu doğuştan gelen bir yetenek değildir.
Doğduğumuzda, gördüğümüz her şey yenidir.
Ama bu görüntüleri arşivleriz,...
...içeriklerini ve anlamlarını öğreniriz.
Görsel hafızamızı deneyimlerimizle beraber oluştururuz.
Beynimizin arkasında...
...yarım milyardan fazla beyin hücremiz görme merkezinimizi,...
...görme duyumuzun işlemcisini ve deposunu oluşturur.
Hayatımızın ilk yıllarında, görsel hafızamızı da oluştururuz.
Ve yaşamaya devam ettikçe...
...bu kütüphane dünyayı algılamamıza yardımcı olur.
Belli başlı şeylerin olsa bile...
...anlamlandırılması, buna bağlı olarak da tanınması...
...inanılmaz miktarda deneyim ister.
Bu bağlamda bakarsak, beynimiz görmeyi sonradan öğrenir.
Bu olayı ilk altı yaşımızda gerçekleştiririz.
Küçük bir oranda, bu dokuz yaşa kadar da uzayabilir.
Ama Micheal 3 yaşında kör kaldığında...
...görme yeteneğini şekillendirecek...
...şeyleri yeni anlamaya başlamıştı.
Büyüklük, şekil, uzaklık, ışık ve gölge.
Orada bir kaldırım kenarı mı var? Basamak mı, yoksa sadece gölge mi?
Beynimizin derinlik algılama yeteneğini ele alırsak,...
...kenarı görüp orada altı inçlik bir kaldırım...
...olduğunu fark etmekten, bu bilgiyi algılama yeteneğinden yoksunum.
Eğer çocukluğunu görerek, bisikletine binerek...
...ve değişik yüksekliklerdeki kaldırımlardan inerek geçirseydi...
...önündeki 3 inçlik bir kaldırımla...
...daha ilerideki 6 inçlik bir kaldırımı...
...ya da ondan da ilerideki 9 inçlik bir kaldırımı...
...ayırt etmesini sağlayacak ince ipuçlarını...
...algılamayı öğrenmiş olacaktı.
Deneyimden yoksun bir şekilde...
...bunu sadece görsel bir tabanda yapmak çok zor olabiliyor.
Şimdi Michael'ın yetişkin beyni çocukluğunda kaçırdığı...
...öğrenimin farkını kapatmak için uğraşmak zorunda.
Ama Michael bazı şeyleri tanıyabiliyor ve bunlardan keyif almaya bakıyor.
Yolumdaki şeylerin üstesinden gelebilmek için bir baston kullanacağım.
Bu arada da etrafa bakıp...
...görebildiğim şeylerin tadını çıkarmaya bakacağım...
...parlak renkli çicekler, güzel binalar yürüyen insanlar gibi...
Gözlerim elverdiğince böyle şeylerle uğraşacağım.
Ve yolumda ne olduğunu düşünmeyeceğim bile.
Michael May görsel hafızasının eksikliği yüzünden...
...görmekle kör olmak arasında...
...garip bir dünyada yaşıyor.
Bir çoğumuz için, yine bu görsel hafıza...
...başka bir evrenin kapılarını aralıyor, rüyalar alemi.
Rüya görürken, bu sizin gerçekliğiniz olur.
Tam anlamıyla onları görürsünüz, onları duyarsınız.
Onları gerçekten hissedersiniz.
Bu esnada bedeninizin hareket ettiğini de görebilirsiniz, bunun gibi şeyler...
Bir rüyadayken,...
...uyanıkken deneyimleyeceğiniz her şeyi deneyimleyebilirsiniz.
Rüyalarımız, gözlerimizle topladığımız...
...resimlerden oluşur.
Beynimiz bir film yönetmeni gibi, onları yeniden düzenler.
Genellikle kendimi kollarım açık, karnımın üzerinde...
...Superman gibi...
...ve farklı mekanlarda uçarken görüyorum.
Binaların arasında gezmek, makaslar atmak...
...hızlanmak, aşağı yukarı uçmak, bence biraz abartı bir durum.
Havada süzülen bir kuş gibi hissediyorum.
Zaten hep uçabilmek istemiştim.
İlginç bir şekilde, uçma rüyaları görmek ya da kabuslarında takip edildiğini...
...görmek bir çok insan için ortak şeylerdir.
Beynimiz, hiç deneyimlemediğimiz durumları bile...
...tamamen gerçekçi bir şekilde yaratabilir.
Birisi beni takip ediyordu...
...ve kendimi kaçmak zorundaymışım gibi hissettim.
Kaçmaya başladım, onu alt etmem gerekiyordu.
Adam benden daha hızlıydı.
Ama hastanenin arka kapısından içeriye koşmuştum.
Bunlar gibi kötü rüyaların kayıtlarına tarih boyunca rastlarız.
Ve bu gece görüntülerinin...
...anlamları bizi hep etkilemiştir.
Üç bin yıl önce, Mısırlılar bir rüya kitabı hazırlamışlardı.
Bu kitapta, rüyalarda görülen bilindik simgeler...
...ve bunlar için önerilen yorumları sıralamışlardı.
Onlar için rüyalar, bu dünya ile...
...öteki dünya arasındaki sınırların fazlasıyla inceldiği...
...bir zaman dilimiydi.
Ama rüya kitabındaki rüyaların bir çoğunda görülüyor ki...
...rüyalar aslında gelecekte neler olacağını anlamak için bir arayışmış.
Günümüzde nasıl, güzel rüyalarımızı...
...hayallerimiz bağlamında ele alıyorsak, kötü rüyaları da derinlere işlemiş...
...ve genellikle evrensel korkuların anlaşılması bağlamında ele alıyoruz.
Rüyalarımızda gördüklerimiz bizleri hayatta bazen
... arka planını bilmediğimiz olayların gerçeğine ulaştırır.
Bu da aslında herşeyin önceden bilindiğini ve kaderin...
...hayatımıza nasıl yön verdiğinin başka bir örneğidir.
Görsel sistemimiz, bedenimizin ne kadar karışık bir şekilde çalıştığını...
...diğer her şeyden daha kuvvetli bir şekilde gösterir.
Tarih boyunca, eğitiimin ve teknolojinin gelişimine hız katmıştır...
...ve geleceğimizi yönlendirmemizi de sağlayabilir.
Gözlerimizin tarihi çok eski zamanlarımıza kadar uzanır.
Bahsi geçmeyen, farkında olmadığımız, kıymetini bilmediğimiz bir yetenek.
Ama incelendiğinde, gözlerimiz günlük yaşantımızdaki önemini ortaya çıkarıyor.
Sınırlarımızı zorladığımızda, hepimiz içimizde yatan süper kahramanı bulabiliriz...
...insanoğlunun bedeni.